แชร์ Facebook แชร์ Line Copy URL

ตัวเลขแพทย์ต่อประชากรเป็นหนึ่งในตัวชี้วัดที่ช่วยให้เห็นความแตกต่างด้านทรัพยากรสาธารณสุขระหว่างจังหวัด เพราะแม้ประเทศไทยจะมีแพทย์อยู่ในระบบจำนวนมาก แต่การกระจายตัวของบุคลากรในแต่ละพื้นที่ไม่ได้เท่ากัน

ข้อมูลจากรายงานทรัพยากรสาธารณสุข ปี 2567 ของสำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข แสดงให้เห็นว่า บางจังหวัดมีประชากรต่อแพทย์ 1 คนมากกว่า 5,000 คน ขณะที่กรุงเทพมหานครมีสัดส่วนอยู่ที่ประมาณ 428 คนต่อแพทย์ 1 คน

10 จังหวัดที่มีประชากรต่อแพทย์สูงที่สุด

จากตารางจำนวนแพทย์และสัดส่วนประชากรต่อแพทย์ จำแนกตามจังหวัด ปี 2567 พบ 10 จังหวัดที่มีประชากรต่อแพทย์สูงที่สุด ดังนี้

1. บึงกาฬ มีแพทย์ 83 คน ประชากรต่อแพทย์ 1 คน จำนวน 5,045 คน
2. หนองบัวลำภู มีแพทย์ 104 คน ประชากรต่อแพทย์ 1 คน จำนวน 4,855 คน
3. ชัยภูมิ มีแพทย์ 265 คน ประชากรต่อแพทย์ 1 คน จำนวน 4,183 คน
4. อำนาจเจริญ มีแพทย์ 95 คน ประชากรต่อแพทย์ 1 คน จำนวน 3,920 คน
5. สกลนคร มีแพทย์ 302 คน ประชากรต่อแพทย์ 1 คน จำนวน 3,771 คน
6. นครพนม มีแพทย์ 200 คน ประชากรต่อแพทย์ 1 คน จำนวน 3,554 คน
7. เพชรบูรณ์ มีแพทย์ 277 คน ประชากรต่อแพทย์ 1 คน จำนวน 3,473 คน
8. กำแพงเพชร มีแพทย์ 204 คน ประชากรต่อแพทย์ 1 คน จำนวน 3,438 คน
9. ศรีสะเกษ มีแพทย์ 430 คน ประชากรต่อแพทย์ 1 คน จำนวน 3,360 คน
10. กาฬสินธุ์ มีแพทย์ 288 คน ประชากรต่อแพทย์ 1 คน จำนวน 3,348 คน

สิ่งที่น่าสังเกตคือ บึงกาฬมีสัดส่วนประชากรต่อแพทย์สูงที่สุดในชุดข้อมูลนี้ โดยอยู่ที่ 5,045 คนต่อแพทย์ 1 คน ขณะที่จังหวัดอื่นใน 10 อันดับแรกก็มีอัตราส่วนเกิน 3,300 คนต่อแพทย์ 1 คนทั้งหมด

เมื่อเทียบกับกรุงเทพฯ ความแตกต่างอยู่ที่เท่าไร

ข้อมูลในรายงานเดียวกันระบุว่า กรุงเทพมหานครมีแพทย์ 12,537 คน และมีประชากรต่อแพทย์ 1 คนประมาณ 428 คน

เมื่อนำมาเปรียบเทียบกับจังหวัดบึงกาฬ ซึ่งมีอัตราส่วน 5,045 คนต่อแพทย์ 1 คน จะเห็นว่าตัวเลขของบึงกาฬสูงกว่ากรุงเทพฯ ประมาณ 11.8 เท่า

ความแตกต่างนี้สะท้อนให้เห็นถึงการกระจายตัวของทรัพยากรแพทย์ที่ไม่เท่ากันระหว่างพื้นที่ อย่างไรก็ตาม การเปรียบเทียบดังกล่าวเป็นการดูสัดส่วนประชากรต่อจำนวนแพทย์ตามข้อมูลในรายงาน ไม่ได้หมายความว่าแพทย์ในจังหวัดหนึ่งต้องรักษาผู้ป่วยตามจำนวนประชากรนั้นจริงทั้งหมด

ทำไมตัวเลขนี้จึงสำคัญ

สัดส่วนประชากรต่อแพทย์เป็นตัวชี้วัดเบื้องต้นที่ช่วยให้เห็นภาพความพร้อมด้านบุคลากรทางการแพทย์ในแต่ละจังหวัด หากพื้นที่หนึ่งมีประชากรจำนวนมากเมื่อเทียบกับจำนวนแพทย์ ก็อาจเป็นสัญญาณที่ควรพิจารณาเรื่องการกระจายบุคลากรและความเพียงพอของบริการสุขภาพ

แต่การเข้าถึงบริการรักษาพยาบาลไม่ได้ขึ้นอยู่กับจำนวนแพทย์เพียงอย่างเดียว ยังเกี่ยวข้องกับจำนวนโรงพยาบาล เตียงผู้ป่วย พยาบาล เครื่องมือทางการแพทย์ ระยะทางในการเดินทาง ระบบส่งต่อ และการที่ประชาชนเดินทางไปรับบริการข้ามจังหวัดด้วย

ดังนั้น จังหวัดที่มีอัตราส่วนประชากรต่อแพทย์สูงจึงไม่ควรถูกสรุปทันทีว่าเป็นจังหวัดที่มีคุณภาพการรักษาต่ำกว่า แต่ควรใช้ข้อมูลนี้เป็นจุดเริ่มต้นในการพิจารณาความเหลื่อมล้ำด้านทรัพยากรสุขภาพ

ข้อควรรู้เกี่ยวกับข้อมูลชุดนี้

ตัวเลขทั้งหมดอ้างอิงจากรายงานทรัพยากรสาธารณสุข ปี 2567 ของสำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข โดยใช้ข้อมูลจากหน่วยบริการที่รายงานผ่านระบบ GIS Health ซึ่งมีหน่วยบริการที่รายงานข้อมูลรวม 14,080 แห่ง แบ่งเป็นภาครัฐ 13,616 แห่ง และภาคเอกชน 464 แห่ง

รายงานระบุจำนวนแพทย์รวมในชุดข้อมูล 43,714 คน และสัดส่วนประชากรต่อแพทย์ระดับประเทศประมาณ 1,487 คนต่อแพทย์ 1 คน

ตัวเลขดังกล่าวจึงควรตีความตามขอบเขตของฐานข้อมูลในรายงาน ไม่ควรนำไปกล่าวว่าเป็นจำนวนแพทย์ทั้งหมดที่ประกอบวิชาชีพในประเทศไทย เพราะหน่วยบริการและขอบเขตการรายงานมีเงื่อนไขเฉพาะ

เมื่อเห็นความแตกต่างของสัดส่วนแพทย์ต่อประชากรระหว่างบึงกาฬกับกรุงเทพฯ ที่ห่างกันเกือบ 12 เท่า คุณคิดว่าการแก้ปัญหาควรเน้นเพิ่มจำนวนแพทย์ให้มากขึ้นทั่วประเทศ หรือควรให้ความสำคัญกับการกระจายแพทย์ไปยังจังหวัดที่มีทรัพยากรจำกัดก่อน?