* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ตอนแปรงฟัน เคยแลบลิ้นดูกระจกแล้วสะดุดตาไหมว่า วันนี้ลิ้นดูขาวกว่าปกติ บางคนเห็นเป็นฝ้าจาง ๆ แต่บางคนเห็นเป็นปื้นจนเริ่มสงสัยว่าเกี่ยวกับโรคอะไรหรือเปล่า

ลิ้นของคนเรามักมีสีชมพูและมีปุ่มเล็ก ๆ บนผิว สีอาจแตกต่างกันได้ตามแต่ละคน แสงที่ใช้ส่อง รวมถึงอาหารหรือเครื่องดื่มที่เพิ่งกินเข้าไป ถ้าสีเปลี่ยน ลองสังเกตด้วยว่าเป็นทั้งลิ้นหรือเป็นเฉพาะจุด มีอาการเจ็บร่วมด้วยไหม และเปลี่ยนอยู่นานแค่ไหน

สีลิ้นช่วยให้สังเกตความผิดปกติได้ แต่บอกชื่อโรคจากสีเพียงอย่างเดียวไม่ได้ เพราะสีเดียวกันอาจมีได้หลายสาเหตุ แพทย์หรือทันตแพทย์ต้องดูลักษณะรอย อาการอื่น และประวัติร่วมกัน

ลิ้นขาวหรือมีฝ้าขาว

ฝ้าขาวบาง ๆ อาจเกี่ยวข้องกับคราบที่สะสมบนผิวลิ้นหรือภาวะปากแห้ง แต่ถ้าเป็นปื้นขาวร่วมกับเจ็บแสบในปาก ก็อาจเกิดจากเชื้อราในช่องปากได้ คราบเชื้อราบางส่วนเช็ดออกแล้วอาจเห็นผิวแดงหรือมีเลือดซึม อย่าพยายามขูดแรง ๆ เพื่อทดสอบด้วยตัวเอง

ส่วนปื้นขาวที่เช็ดไม่ออกอาจมีสาเหตุอื่น รวมถึงรอยโรคที่เรียกว่าเม็ดเลือดขาวในช่องปาก หรือ leukoplakia ซึ่งบางกรณีมีโอกาสพัฒนาเป็นมะเร็งได้ หากมีปื้นขาวในปากที่ไม่หาย ควรให้ทันตแพทย์หรือแพทย์ตรวจ ไม่จำเป็นต้องรอให้เจ็บก่อน

ลิ้นแดงหรือแดงเป็นหย่อม

ลิ้นอาจแดงจากการระคายเคือง เช่น ถูกอาหารร้อนลวก หรือมีการอักเสบ บางคนเป็นลิ้นลายแผนที่ เห็นเป็นหย่อมสีแดงเรียบและมีขอบสีอ่อน ลักษณะอาจเปลี่ยนตำแหน่งได้ และบางครั้งแสบเมื่อกินอาหารเผ็ดหรือเปรี้ยว

ลิ้นแดงเรียบหรือเจ็บอาจพบร่วมกับการขาดสารอาหารบางชนิดได้เช่นกัน แต่การเห็นลิ้นแดงไม่ได้ยืนยันว่าขาดวิตามิน หากเป็นต่อเนื่องหรือมีอาการอื่นร่วมด้วย ควรตรวจหาสาเหตุก่อนซื้ออาหารเสริมมากินเอง

ลิ้นเหลือง น้ำตาล หรือดำ

สีเหลืองหรือน้ำตาลอาจเกี่ยวกับคราบจากอาหาร เครื่องดื่ม บุหรี่ หรือการสะสมบนผิวลิ้น บางคนมีภาวะลิ้นดำคล้ายมีขน ซึ่งเกิดเมื่อปุ่มเล็ก ๆ บนผิวลิ้นยาวขึ้นและมีคราบติดอยู่ แม้ชื่อจะฟังน่ากลัว แต่ไม่ได้หมายความว่ามีขนงอกบนลิ้นจริง ๆ

ถ้าทำความสะอาดช่องปากอย่างสม่ำเสมอแล้วสีไม่จาง หรือมีอาการเจ็บร่วมด้วย ควรปรึกษาทันตแพทย์เพื่อดูสาเหตุ ไม่ควรขัดจนลิ้นถลอก

ลิ้นเขียวคล้ำ น้ำเงิน หรือม่วง

สีจากอาหารอาจติดลิ้นได้ชั่วคราว แต่ถ้าลิ้นเปลี่ยนเป็นสีน้ำเงินหรือเขียวคล้ำโดยไม่ทราบสาเหตุ อาจเป็นสัญญาณของออกซิเจนในเลือดต่ำได้ หากเกิดขึ้นฉับพลัน โดยเฉพาะเมื่อหายใจลำบาก ซึม หรือริมฝีปากเขียว ให้เรียก 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินทันที

เมื่อไรควรไปตรวจ

ควรพบทันตแพทย์หรือแพทย์เมื่อมีปื้นแดงหรือขาวที่ไม่หาย มีก้อน เจ็บต่อเนื่อง กลืนลำบาก หรือมีแผลในปากนานเกิน 3 สัปดาห์ อาการเหล่านี้เกิดได้จากหลายสาเหตุและไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งเสมอไป แต่ควรตรวจให้ทราบว่าเกิดจากอะไร หากมีภูมิคุ้มกันต่ำหรือเจ็บจนกินดื่มลำบาก ควรพบแพทย์เร็วขึ้น

การดูแลในชีวิตประจำวันเริ่มได้จากแปรงฟันวันละสองครั้ง ทำความสะอาดซอกฟัน และใช้แปรงขนนุ่มทำความสะอาดลิ้นเบา ๆ ดื่มน้ำให้เพียงพอและหลีกเลี่ยงบุหรี่ เวลาเห็นสีเปลี่ยน ลองนึกถึงอาหารหรือยาที่เพิ่งใช้และสังเกตอาการร่วมด้วย หากรอยยังอยู่หรือดูผิดไปจากเดิม การไปตรวจช่วยหาคำตอบได้ชัดกว่าการเทียบสีจากภาพเพียงอย่างเดียว