นับจากวันจรดปากกาเซ็นสัญญาเมื่อวันที่ 24 ตุลาคม 2562 ในวันที่ 24 ตุลาคม 2569 จะครบ 7 ปีแล้ว ที่รถไฟความเร็วสูงเชื่อมสามสนามบิน(ดอนเมือง-สุวรรณภูมิ-อู่ตะเภา) ระยะทาง 220 กม. มูลค่า 224,544 ล้านบาท ซึ่งมีบริษัท เอเชีย เอราวัน จำกัด (กลุ่ม ซี.พี.) รับสัมปทาน 50 ปี จนถึงขณะนี้ยังไม่สามารถเริ่มโครงการได้

รัฐไม่แก้สัญญา “สร้างไปจ่ายไป”

ความล่าช้าติดขัดปัญหา “แก้สัญญาร่วมทุน” หลังเอกชนคู่สัญญาขอเปลี่ยนวิธีการชำระเงินค่าก่อสร้าง เป็น “สร้างไปจ่ายไป” จากเดิมเอกชนหาเงินก่อสร้างไปก่อนช่วง 5 ปี รัฐจ่ายคืนหลังสร้างเสร็จ ตั้งแต่ปีที่ 6-15 หลังเผชิญวิกฤตโควิด กลายเป็นจุดเปลี่ยนของสถานะโครงการ ทั้งพฤติกรรมการเดินทาง และหาแหล่งเงินทุนไม่ได้

ข้อเสนอดังกล่าวผ่านการพิจารณาจากคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (บอร์ดอีอีซี)ไปแล้วช่วงปลายปี 2567 รวมถึงสำนักงานอัยการสูงสุดแล้ว แต่ยังไม่ได้ข้อสรุปชัดเจน หลังการเมืองเปลี่ยน จึงต้องฝ่าด่านบอร์ดอีอีซี ที่มีนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรมว.มหาดไทย เป็นประธาน และคณะรัฐมนตรี (ครม.) อนุมัติอีกครั้ง
และจากท่าทีของ”นายกฯอนุทิน” รวมถึงเจ้ากระทรวงคมนาคม”พิพัฒน์ รัชกิจประการ” ประกาศก้อง “แก้สัญญาไม่ง่าย” ทำให้เป็นที่จับตา”ฉากจบ”ของไฮสปีดอีอีซี

ขณะที่ “กลุ่มซี.พี.” ทำหนังสือถึงการรถไฟแห่งประเทศไทย(ร.ฟ.ท.) คู่สัญญาเมื่อวันที่ 6 กรกฎาคม 2569 แจ้งใช้สิทธิตามสัญญา เพื่อขอยุติสัญญาร่วมลงทุนโครงการในวันที่ 30 กันยายน 2569 รวมถึงสิทธิการเดินรถไฟฟ้าแอร์พอร์ตเรลลิงก์ด้วย

ซี.พี.ไม่ถอนหนังสือขอยุติสัญญา

ต่อมาร.ฟ.ท.เจรจา “กลุ่ม ซี.พี.” ถอนหนังสือขอยุติสัญญาออกไป เพื่อให้มีการเจรจาและแก้ปัญหาต่าง ๆ ร่วมกัน แต่กลุ่มซี.พี.ไม่ยอมถอนหนังสือ แต่ยอมเจรจาเดินรถแอร์พอร์ตลิงก์อีก 4 เดือน ถึงเดือนมกราคม 2570 ระหว่างรอเปลี่ยนผ่านให้บริษัทลูกร.ฟ.ท.รับช่วงต่อ แต่ภายใต้เงื่อนไขแยกสัญญาออกมาจากสัญญาไฮสปีดเทรน

“อนันต์ โพธิ์นิ่มแดง” ผู้ว่าการรถไฟแห่งประเทศไทย กล่าวว่า หลังเอกชนยื่นหนังสือแจ้งขอยุติสัญญา ได้มีการเจรจา 1 ครั้ง ยังมีความเห็นไม่ตรงกัน พร้อมกับให้เอกชนยืนยันกลับมาอีกครั้งว่าขอยุติสัญญา แต่เอกชนยังไม่ตอบกลับมาแต่อย่างใด อย่างไรก็ตามในวันที่ 30 ตุลาคมนี้จะมีการประชุมคณะกรรมการ(บอร์ด)ร.ฟ.ท.อาจจะมีความชัดเจนมากขึ้น เพื่อนำเสนอต่อบอร์ดอีอีซีต่อไป

ล่าสุดร.ฟ.ท.เปิดหน้าชน ยื่นฟ้องต่อศาลปกครองกลาง เมื่อวันที่ 21 ตุลาคม 2569 เพื่อบังคับชำระหนี้ค่าให้สิทธิร่วมลงทุนในแอร์พอร์ต เรลลิงก์ พร้อมดอกเบี้ยผิดนัด รวมเป็นเงิน 13,335.93 ล้านบาท รวมถึงบังคับหลักประกันสัญญาธนาคาร และบังคับหนังสือรับประกัน

ฟ้องเอกชนคู่สัญญา-แบงก์

โดยมี 8 รายที่ร.ฟ.ท.ยื่นฟ้อง ประกอบด้วย 1. บริษัท เอเชีย เอรา วัน จำกัด คู่สัญญาร่วมลงทุนในฐานะลูกหนี้ชั้นต้น โดยฟ้องเรียกให้ชำระหนี้เงินต้น จำนวน 10,671.09 ล้านบาท พร้อมดอกเบี้ยผิดนัดถึงวันฟ้อง จำนวน 2,664.84 ล้านบาท รวมเป็นเงิน 13,335.93 ล้านบาท

1. ธนาคารผู้ค้ำประกันการปฏิบัติตามสัญญาของเอกชนคู่สัญญา จำนวน 2 ราย ประกอบด้วย ธนาคารกรุงเทพ จำกัด (มหาชน) และธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด (มหาชน) โดยมีวงเงินค้ำประกันรายละ 1,000 ล้านบาท

3.ผู้ออกหนังสือรับประกัน เพื่อชดใช้ค่าเสียหายจากการไม่ปฏิบัติหน้าที่ของเอกชนคู่สัญญาตามที่กำหนดไว้ในสัญญาร่วมลงทุน โดยมีจำนวนเงินสูงสุดตามที่ปรากฏในหนังสือรับประกันตามสัดส่วนการลงทุนในโครงการฯ จำนวน 5 ราย ประกอบด้วย

• บริษัท เจริญโภคภัณฑ์โฮลดิ้ง จำกัด 70%
• บริษัท ไชน่า เรลเวย์ คอนสตรั๊คชั่น คอร์ปอเรชั่น ลิมิเต็ด 10%
• บริษัท ทางด่วนและรถไฟฟ้ากรุงเทพ จำกัด (มหาชน) 10%
• บริษัท ช.การช่าง จำกัด (มหาชน) 5 %
• บริษัท อิตาเลียนไทย ดีเวล๊อปเมนต์ จำกัด (มหาชน) 5%

ร.ฟ.ท.ย้ำเป็นการรักษาสิทธิ

โดยร.ฟ.ท. ย้ำว่า การเดินหน้ายื่นฟ้องครั้งนี้เป็นการรักษาสิทธิของรัฐ และไม่ทำให้ประชาชนต้องแบกรับผลกระทบจากข้อพิพาททางสัญญา พร้อมยืนยันไม่กระทบต่อการให้บริการแอร์พอร์ต เรลลิงก์ และยังเปิดบริการตามปกติในปัจจุบัน
ว่ากันว่าการที่ร.ฟ.ท.เดินหน้ายื่นฟ้องกลุ่มซี.พี.บังคับชำระหนี้ค่าให้สิทธิร่วมลงทุนในแอร์พอร์ต เรลลิงก์ เป็นจุดเริ่มต้นของ”ฉากจบ”ของรถไฟความเร็วสูงเชื่อมสามสนามบิน ที่สุดท้ายจะนำไปสู่ข้อพิพาทระหว่างรัฐและเอกชน ถ้าหากรัฐไม่เปิดใจแก้ไขสัญญาร่วมลงทุนตามที่เอกชนยื่นเสนอ

พ.ย.จับตาปม “ขอยุติสัญญา”

นอกจากนี้ปลายเดือนพฤศจิกายนนี้ คาดว่าจะมีข้อพิพาทปม”ขอยุติสัญญา”รถไฟความเร็วสูง หลังเอกชนยื่นหนังสือและมีความเห็นไม่ตรงกันระหว่างร.ฟ.ท.กับเอกชน โดยร.ฟ.ท.มองว่าเอกชนไม่สิทธิยุติสัญญาฝ่ายเดียว และถือว่าสัญญาที่เซ็นไปสมบูรณ์แล้ว การที่เอกชนแจ้งมาถือว่ามิชอบ

เมื่อมีข้อขัดแย้ง ต้องเจรจาใน 60 วัน ถ้าเลยเวลาจะเข้าสู่กระบวนการฟ้องร้องต่อไป ซึ่งในกรณีขอยุติสัญญาในวันที่ 30 พฤศจิกายนนี้ ถือว่าเลยเวลาแล้ว

และน่าจะใช้เวลาอีกนานกว่ากระบวนฟ้องร้องจะสิ้นสุด เนื่องจากเป็นสัญญาโครงการขนาดใหญ่ ศาลน่าจะให้ทั้งสองฝ่ายไกล่เกลี่ยกัน ยังไม่รู้ต้องใช้เวลาอีกนานแค่ไหน

ถ้าปล่อยให้เดินไปตามกระบวนการของศาล คาดว่าจะใช้เวลาอย่างน้อย 3-5ปี เพราะอาจจะต้องไปพิจารณากันต่อที่ศาลปกครองสูงสุด นอกจากนี้การยุติสัญญาจะมีเรื่องของความเสียหาย ซึ่งทั้งสองฝ่ายจะต้องมาพิสูจน์ความเสียหายที่เกิดขึ้นอีกด้วย

“รถไฟฟ้องร้องเอกชน เป็นการป้องกันตัวเองมากกว่า อย่างกรณีแอร์พอร์ตลิงก์ จริงๆแล้ว เอกชนต้องชำระตั้งแต่ 24 ตุลาคม 2564 แต่ที่ผ่านมาไม่สามารถชำระได้เพราะเกิดวิกฤติโควิด จึงทำ MOU และครม.อนุมัติ และรวมอยู่ในแพ็กเกจแก้ไขสัญญาร่วมลงทุน ซึ่งได้ร่างสัญญาผ่านอัยการสูงสุดแล้ว เหลือแค่บอร์ดอีซีและครม. แต่ยังไม่ได้รับอนุมัติ จนครบกำหนด 30 กันยายน จึงไม่เกิดทั้งสองอย่างคือค่าผ่านชำระค่าสิทธิเดินรถแอร์พอร์ตลิงก์ และการแก้ไขสัญญาเป็นสร้างไปจ่ายไป ทำให้โครงการเดินหน้าต่อไม่ได้” รายงานข่าวจากกระทรวงคมนาคม กล่าว

ปิดฉากรถไฟความเร็วสูง

ขณะที่โครงการรถไฟความเร็วสูงอาจจะไม่ได้ไปต่อ เนื่องจากโครงการอยู่ระหว่างข้อพิพาท การจะนำโครงการมาเดินหน้าต่อในรูปแบบเดิมคงยาก เพราะยังไม่มีใครรู้ว่าผลจะออกมาอย่างไร ยกเว้นภาครัฐจะแก้เกมนำโมเดลใหม่เข้ามาเสียบ โดยก่อนหน้านี้ร.ฟ.ท.มีแนวคิดผลักดันรถไฟฟ้าวิ่งด้วยความเร็ว 160 กม.ต่อชม.เข้ามาทดแทนหากรถไฟความเร็วสูงสามสนามบิน หากไม่ได้ไปต่อ

ประกอบด้วย สายสีแดง Missing Link ช่วงบางซื่อ-พญาไท-มักกะสัน-หัวหมาก และช่วงบางซื่อ-หัวลำโพง ระยะทาง 25.9 กม. วงเงิน 44,573 ล้านบาท, ขยายแอร์พอร์ตเรลลิงก์จากสถานีพญาไท-สถานีกลางกรุงเทพอภิวัฒน์ ระยะทาง 7.8 กม. ลงทุน 14,984 ล้านบาท และติดตั้งระบบรถไฟทางคู่ติดไฟฟ้าช่วงหัวหมาก-ฉะเชิงเทรา-อู่ตะเภา ระยะทาง 187 กม. หรือจะต่อขยายรถไฟไทย-จีนออกไปถึงแหลมฉบังและระยอง ทุกอย่างมีความเป็นไปได้หมด