วัยทองเป็นช่วงเวลาแห่งการเปลี่ยนแปลงของผู้หญิงที่เต็มไปด้วยความกังวล ซึ่งส่งผลกระทบต่อร่างกายและจิตใจ เพราะฉะนั้นการรู้และเข้าใจในวัยทองและรับมืออย่างถูกวิธี ย่อมช่วยให้มีความสุขในการใช้ชีวิต
ภาวะวัยทอง (Menopause) คือ สภาวะที่รังไข่ของผู้หญิงหยุดทำงานและหยุดผลิตฮอร์โมนเอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรนอย่างถาวร ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของร่างกายและจิตใจ ทั้งนี้ในกรณีที่ผ่าตัดรังไข่ออกไปแล้วหมดประจำเดือนก่อนวัยก็ทำให้เป็นวัยทองได้เช่นกัน
วัยทองผู้หญิงเริ่มตั้งแต่อายุเท่าไร
อายุของผู้หญิงที่เข้าสู่วัยทองมักเกิดในช่วงอายุ 45-55 ปี แต่จะถือว่าผู้หญิงเข้าสู่วัยทองอย่างสมบูรณ์เมื่อ ประจำเดือนขาดหายไปติดต่อกันครบ 1 ปี
ระยะของวัยทองเป็นอย่างไร
- ระยะก่อนหมดประจำเดือน (Perimenopause) รังไข่เริ่มทำงานลดลง มีอาการประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ
- ระยะหมดประจำเดือน (Menopause) รังไข่หยุดทำงานโดยสมบูรณ์ นับเมื่อประจำเดือนขาดครบ 1 ปี
- ระยะหลังหมดประจำเดือน (Postmenopause) เป็นช่วงชีวิตที่เหลือหลังหมดประจำเดือน 1 ปี
อาการวัยทองสังเกตได้อย่างไร
อาการทางร่างกาย
- ร้อนวูบวาบ (Hot Flushes) ร้อนบริเวณอก คอ ลำตัว หน้าแดงวูบขึ้นมา รบกวนการนอน
- เหงื่อออกกลางคืน ส่งผลให้พักผ่อนไม่เพียงพอ
- ความเปลี่ยนแปลงทางระบบสืบพันธุ์ ช่องคลอดแห้ง คัน เจ็บขณะร่วมเพศ ปัสสาวะบ่อยหรือกลั้นไม่อยู่ ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะบ่อย
- อาการทางกล้ามเนื้อและข้อ มีการปวดกล้ามเนื้อและข้อ
- ผิวพรรณและรูปร่าง ผิวแห้งขาดความยืดหยุ่น อ้วนลงพุงง่ายขึ้น
อาการทางจิตใจและสมอง
- อารมณ์แปรปรวน หงุดหงิดง่าย ขี้น้อยใจ หรือซึมเศร้า
- สมองล้า (Brain Fog) หลงลืมบ่อย สมาธิสั้นลง
- ปัญหาการนอน หลับยาก หรือหลับ ๆ ตื่น ๆ
ตรวจวินิจฉัยวัยทองได้อย่างไร
- ซักประวัติ ดูอายุ ลักษณะประจำเดือน และอาการที่แสดงออก
- ตรวจเลือดดูระดับฮอร์โมน (FSH & Estradiol) เพื่อยืนยันว่ารังไข่หยุดทำงานจริง
- การตรวจเช็กสุขภาพที่เกี่ยวข้อง
- ตรวจคัดกรองมะเร็งเต้านม เพื่อเตรียมความพร้อมก่อนให้ฮอร์โมน
- ตรวจโรคของอวัยวะสืบพันธุ์ เช่น การตรวจภายในเพื่อคัดกรองมะเร็งปากมดลูก การตรวจคลื่นเสียงความถี่สูงเพื่อประเมินโรคของอวัยวะสืบพันธุ์
- ตรวจมวลกระดูก (Bone Density Scan) เช็กภาวะกระดูกพรุน โดยเฉพาะผู้ที่หมดประจำเดือนก่อนอายุ 45 ปีหรือมีปัจจัยเสี่ยงอื่นที่ทำให้กระดูกพรุน
วัยทองต้องรักษาไหม
วัยทองไม่จำเป็นต้องรักษา แต่หากมีอาการที่รบกวนการใช้ชีวิตประจำวันควรต้องปรึกษาแพทย์โดยเร็ว โดยแนวทางการรักษาภาวะวัยทองผู้หญิง ได้แก่
- การใช้ฮอร์โมนทดแทน วิธีนี้มีประสิทธิภาพสูงที่สุดในการลดอาการร้อนวูบวาบ ช่องคลอดแห้ง และป้องกันกระดูกพรุน โดยต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์เท่านั้น
- การรักษาด้วยยาที่ไม่ใช่ฮอร์โมน
- ยาลดอาการร้อนวูบวาบ เช่น ยาต้านเศร้าบางกลุ่ม, Black Cohosh
- ยาลดอาการทางระบบประสาทและอาการนอนไม่หลับ เช่น ยาคลายกังวล หรือยาช่วยให้นอนหลับ
- เจลเพิ่มความชุ่มชื้นในช่องคลอด
- การปรับเปลี่ยนการดำเนินชีวิต หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นอาการร้อนวูบวาบ เช่น อาหารรสจัด เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ คาเฟอีน หลีกเลี่ยงการอยู่ในที่อบอ้าว
ดูแลตนเองอย่างไรเมื่อเป็นวัยทอง
- อาหาร เน้นแคลเซียมและวิตามินดี เช่น นม, ปลาเล็กปลาน้อย, ผักใบเขียว เลี่ยงอาหารเผ็ดร้อน คาเฟอีน และแอลกอฮอล์
- ออกกำลังกาย เน้นแบบ Weight Bearing เช่น เดินเร็ว, วิ่งเหยาะ ๆ เพื่อรักษาความแข็งแรงของกระดูก
- จัดการความเครียด เช่น ฝึกสมาธิ โยคะ ทำงานอดิเรกที่ชอบ
- สภาพแวดล้อม สวมเสื้อผ้าที่ระบายอากาศดี อยู่ในที่เย็นสบายเพื่อลดอาการร้อนวูบวาบ
ปัจจัยที่ทำให้เข้าสู่วัยทองเร็วกว่าปกติ
- เคยผ่านการผ่าตัดรังไข่ หากผ่าตัดรังไข่ออกทั้งสองข้างจะเข้าสู่ภาวะวัยหมดประจำเดือนทันที
- เคยผ่านการผ่าตัดมดลูก จะมีรังไข่เหลืออยู่ ทำงานต่อได้ แต่อาจมีแนวโน้มการทำงานของรังไข่ลดลงเร็วขึ้น
- รักษาด้วยเคมีบำบัดหรือรังสีบำบัด อาจทำลายเซลล์ไข่และเนื้อเยื่อรังไข่ ทำให้เข้าสู่ภาวะหมดประจำเดือนได้เร็วกว่าปกติ
- ความเครียดเรื้อรัง รบกวนฮอร์โมนทำให้ขาดสมดุลและวงจรการตกไข่ผิดปกติ
- การสูบบุหรี่ เพราะนิโคตินรบกวนการสร้างและการทำงานของเอสโตรเจน สารพิษในควันบุหรี่กระตุ้นให้เกิดการทำลายเซลล์ไข่ ทำให้จำนวนไข่ลดลง ส่งผลให้ผู้สูบบุหรี่เข้าสู่วัยหมดประจำเดือนเร็วกว่าปกติ 1 2 ปี
- กรรมพันธุ์และโครโมโซม ประวัตครอบครัว เช่น คุณแม่ พี่สาว น้องสาวหมดประจำเดือนเร็ว อาจมีความเสี่ยงเข้าสู่ภาวะวัยหมดระดูเร็วกว่าปกติ หรือในรายที่มีโรคโครโมโซม เช่น Turner Syndrome หรือ Fragile X จะเข้าสู่วัยหมดประจำเดือนเร็ว
- น้ำหนักตัวน้อยหรือดัชนีมวลกาย (BMI) ต่ำเกินไป ไขมันน้อยเกินไปจนไม่เพียงพอกับการผลิตเอสโตรเจน อาจทำให้ขาดประจำเดือน
- โรคเรื้อรังบางชนิด เช่น โรคต่อมไทรอยด์อักเสบ โรคต่อมหมวกไตบกพร่อง และโรคพุ่มพวง
กินน้ำมะพร้าวช่วยแก้ภาวะวัยทองได้จริงไหม
น้ำมะพร้าวมีฮอร์โมนพืช (Phytoestrogen) ช่วยแก้ภาวะวัยทองได้บ้าง แต่ในปริมาณที่น้อยมาก ไม่สามารถทดแทนฮอร์โมนหลักได้ทั้งหมด
วัยทองต้องกินแคลเซียมเสริมทุกคนหรือไม่
ผู้หญิงวัยทองควรได้รับแคลเซียมให้เพียงพอ คือ 1,000 1,200 มิลลิกรัมต่อวัน หากได้รับจากอาหารเพียงพอ ก็ไม่จำเป็นต้องเสริมแคลเซียม แต่หากรับประทานจากอาหารไม่เพียงพอต้องเสริมแคลเซียมเพื่อให้ได้รับแคลเซียมครบถ้วน
ประจำเดือนหมดแล้วยังมีโอกาสท้องไหม
ผู้หญิงวัยทองในช่วงระยะก่อนหมดประจำเดือน (Perimenopause) ที่ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอยังมีโอกาสท้องได้ แต่หากประจำเดือนขาดเกิน 1 ปีไปแล้ว โอกาสท้องแทบไม่มี
ขอบคุณข้อมูลจาก : โรงพยาบาลกรุงเทพ สำนักงานใหญ่
